Tuyển tập Vũ Cao Đàm tại VNU-USSH

Bài viết thuộc chuyên mục Trao đổi trên Tạp chí Khoa học ĐHQGHN, bàn về bất cập trong quy định bắt buộc phải có đủ chuyên gia thuộc “biên chế cơ hữu” khi mở ngành đào tạo hoặc tổ chức nghiên cứu mới tại Việt Nam. Tác giả Vũ Cao Đàm phản biện rằng quy định tưởng chừng hợp lý này thực chất là hoàn toàn sai lầm, bởi nó bắt nguồn từ “tư tưởng ăn sẵn”, sự tự ti và sâu xa hơn là “mặc cảm thua kém” hay “tư tưởng nô lệ” trong quản lý. Điều này đẩy nền khoa học nước nhà vào thế cam phận vĩnh viễn đi sau thế giới và vi phạm nghiêm trọng bản chất của khoa học. Từ đó, tác giả khuyến nghị các nhà quản lý cần tư duy lại triết lý chính sách khoa học và giáo dục, giải phóng khỏi mặc cảm tự ti bằng cách tôn trọng “tính mới”, những “miền giáp ranh” liên ngành và quy luật “di động xã hội” (đặc biệt là di động ngang) của giới nghiên cứu.

Bài nghiên cứu đăng trên Tạp chí Khoa học ĐHQGHN tập trung giải mã những thách thức cốt lõi của nghiên cứu chính sách tại Việt Nam từ sau đường lối Đổi mới Đại hội VI (1986), xoay quanh mô hình “kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa có sự quản lý của nhà nước”. Điểm đặc sắc trong quan điểm của tác giả Vũ Cao Đàm là sự phê phán tâm lý sợ Nhà nước “tuột tay” dẫn đến tình trạng bao cấp, “bao sân” và đánh đồng giữa việc “Nhà nước quản lý vĩ mô” với “Nhà nước nhúng tay làm trực tiếp”, thể hiện qua bước thụt lùi của Luật Giáo dục đại học và Luật Khoa học và Công nghệ. Tác giả đi đến kết luận rằng việc xác lập “quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm” thực chất chỉ là phần ngọn - hay những “ngụy vấn đề”; giải pháp căn cơ để kinh tế và xã hội phát triển là phải giải quyết tận gốc khái niệm “Định hướng XHCN” nhằm phân định rạch ròi vai trò của Nhà nước và tôn vinh các giá trị xã hội cơ bản.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp không chỉ là một nhà lãnh đạo quân sự tài ba, mà còn là một người luôn quan tâm đến công tác phát triển khoa học và kỹ thuật (KH&KT) nước nhà. Ông đã từng đảm nhiệm chức vụ Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học Nhà nước từ tháng 7/1960 đến tháng 1/1963 và đã có những kiến nghị sâu sắc về việc đổi mới quản lý trong khoa học và giáo dục. Để tưởng nhớ 9 năm ngày mất của Đại tướng, Tạp chí Khoa học và Công nghệ (KH&CN) Việt Nam xin giới thiệu bài viết của các tác giả Vũ Cao Đàm, Phạm Huy Tiến nhắc lại ý tưởng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp về phát triển spin-off trong các viện nghiên cứu và trường đại học. Đây sẽ là nguồn tài liệu hữu ích cho sinh viên USSH nói chung và sinh viên VNU nói riêng trong việc tìm hiểu, khám phá, học tập, ôn thi, nghiên cứu về Khoa học và Công nghệ và các lĩnh vực liên quan.